“Fizuli ilə deyişmə”

Fizuli:

Kimsədə rüxsarına taqəti-nəzzarə yox,
Aşiqi öldürdü şövq, bir nəzərə çarə yox.
RƏZİ:

Nur-i-həqiqət pozar taqətini korların

Sil gözünün çəmlərin,nəyyirə bax, narə yox

Fizuli:
Bağrı bütünlər mənə tə’nə edərlər müdam,
Halımı şərh etməyə bir cigəri parə yox.
Rəzi:

Hər ciyəri parədən çarə gəzən zarə bax

Get ürəyin yarə aç, bir sürü bi`arə yox

Fizuli:
Yığıdı mənim başıma dəhr qəmin, neyləsin,
Badiyeyi-eşqdə mən kimi avarə yox.
Rəzi:
Yel kimi avarə ol, dəhr gicəlsin sənə

Aləmə et səltənət, aşiq-i-bimarə yox

Fizuli:

Dəhrdə həmta sənə var pərirüx desəm
Var gözəl çox, vəli sən kimi xunxarə yox.
Rəzi:

Hər kimə həmta gərək, olmasa taykeş düşər

Eşqdə xunxarəlik var vəli əğyarə yox

Fizuli:
Gözdə gəzib cizginir qətreyi-əşkim müdam,
Qətreyi-əşkim kimi çərxdə səyyarə yox.
Rəzi:

Gizləri gözdə axan, rüsvay edər kəndini

Heç gəzəgəndə dəva bir belə bimarə yox

Fizuli:
Çak görüb köksümü qılma ilacım, təbib,
Zaye’ olur mərhəmin, məndə bitər yarə yox.
Rəzi:

Çak edərək sinəni, etmə təbibə cəfa

Köksünü yarsan da sən, heç yarası yarə yox

Fizuli:
Zarlığm eşqdən var, Füzuli, vəli,
Ol məhi-bimehrdən rəhm məni-zarə yox.

Rəzi:

Gərçi Füzuli sənə, çatmadı susənlığım

Sən ginə bənd ol mənə, hər gül-i-gülzarə yox

 

Çox dəyərli bilginimiz, Mehran Baharlı, yazdığım nəzirəyə belə bir yorum yapmışlar. Kəndilərinə sonsuz təşəkkürlərimi ilətirəm...

Mehran Baharli:

Sayın Sousan Razi: Fuzuli özü bile diri olsaydı, sizi qısqanardı, yazdığınız bu benzek -nezire- esl şéiri kölgede bıraxır ....

  Şéiriniz her açıdan mükemmeldir. söz dağarcığı baxımından ise gerçekden üstün bir yapıtdır. örneyin bu béyitde işletdiyiniz iki yéni ve modérn töreti olan Giz ve Gezegen, özü de kilasik terzde yazılmış bir qezelde olağanüstü ince ve zekice idi

دئییشمه/ فضولی

فضولی:

کیمسه‌ده روخسارینا طاقت نظاره یوخ

عاشیقی اؤلدوردو شوق، بیر نظره چاره یوخ

رضی:

نور-ی-حقیقت  پوزار طاقتینی کورلارین

سیل گؤزونون چم‌لرین، نیره باخ ناره یوخ

فضولی:

باغری بوتونلر منه طعنه ائدرلر مودام

حالیمی شرح ائتمه‌یه بیر جییه‌ری پاره یوخ

رضی:

هر جییه‌ری پاره‌دن چاره گزن زاره باخ

گئت اوره‌یین یاره آچ، بیر سورو بیعاره یوخ

فضولی:

یاغدی منیم باشیما دهر، غمین نئیله‌سین

بادیه-‌ی- عشقده من کیمی آواره یوخ

رضی:

یئل کیمی آواره اول، دهر گیجه‌لسین سنه

عالمه ائت سلطنت، عاشق بیماره یوخ

فضولی:

دهرده همتا سنه وار پری‌روخ دئسه‌م

وار گؤزل چوخ ولی، سن کیمی خونخواره یوخ

رضی:

هر کیمه همتا گرک، اولماسا تای‌کئش دوشر
عشقده خونخواره‌لیک وار ولی اغیاره یوخ

فضولی:

گؤزده گزیب چیزگینیر قطره‌-ی- اشکیم مودام

قطره-ی- اشکیم کیمی چرخده سیاره یوخ

رضی:

گیزلری گؤزدن آخان رسوای ائدر کندینی

هئچ گزه‌گنده دوا، بیر بئله بیماره یوخ

فضولی:

چاک گوروب کؤکسومو قیلما عیلاجیم، طبیب

ضایع اولور مرهمین، منده بیتر یاره یوخ

رضی:

چاک ائده‌رک سینه‌نی ائتمه طبیبه جفا

کؤکسونو یارسان دا سن، هئچ یاراری یاره یوخ

فضولی:

زارلیغیم عشقدن وار فیضولی، ولی

اول مه-ی- بی‌مهردن رحم من-ی – زاره یوخ

رضی:

گرچی فضولی‌ سنه چاتمادی سوسن‌لیغیم

سن گینه بند اول منه، هر گول-ی- گلزاره یوخ

قادین و ایش حیاتی

ده‌ییشن ایجتماعی قوروم و بو قورومون اؤزویله گتیردییی قوشول‌لار، قادینی ایش حیاتیندا اشتیراک ائتمه‌یه قورشالاییر. زورلاییر، یا دا مجبور بوراخیر دئییلمیر؛ قورشالاییر، تشویق ائدیر، قامچیلاییر. حیاتین گئرچک‌لری، یاشامین چتین‌لییی، سوروملولوق‌لار(مسئولیت‌لر)، أرلری‌نین طرفیندن ترک ائدیلیب تک‌باشینا قالماق احتیمالی، ماددی ایمکان‌سیزلیق‌لار، اؤزونو و سئودیکلرینی تأمین و تضمین ائتمک ایچ‌گودوسو(غریزه‌سی)، داها اولوملو و گووه‌نلی بیر یاشام سوییه‌سی توتما ایسته‌یی، تک باشینا اؤز آیاق‌لاری اوزه‌رینده دورما آرزوسو، قادینی ایش حیاتی اوچون حرکته کئچیریر، و اونا اورک وئریر.

ایش حیاتی‌ ایله بیرلیکده اؤزونه داها چوخ گووه‌نن، حاق ائتدیی سایقی و ده‌یری گؤرمه‌یه باشلایان، داها دا چوخ سوروملولوق یوکلنه بیلمه گوجونو اؤزونده تاپان، اؤزونو داها راحات ایفاده ائده بیلن، حاققینی داها گوجلو ساوونا بیلن(مدافعه ائده بیلن) بیر قادین فیگورو چیخیر قارشیمیزا.

قادینین یئری‌نین اوشاق، مطبخ(آشپزخانا) و مرثیه‌لر اولدوغونو دوشونن‌لر، قادینلاردان مودیر اولا بیلمز چونکی اونلار دویغوسال و رومانتیک دیر و مودورلوق ایشلرینده باشاریلی اولماییب دوغرو قرار وئره‌ بیلمزلر دئین‌لر، عاغیللی و ایستکلی قادین‌لارین حیات‌لاری‌نین هر نؤقطه‌سینه نئجه ده حؤکم ائدیب هر شئیی معین بیر انتظام و سیستئمده آپاردیق‌لارینی گوروب تعججوب ائدیرلر بلکه ده، و حتی تعججوب ائتمه‌لی دیرلر ده. چونکو؛ هم سحردن آخشاما قدر ایشده چالیشان، هم ائوی‌نین هر حالی ایله مشغول اولان، هم ده أری و اوشاق‌لاری ایله ایلگیله‌نن قادین، هم تعججوب دوغوران، هم ده تقدیر ائدیله‌جک بیری دیر. بو قدر کاپاسیته‌نی، بو جور ذکا، انرژی و اؤزوئریلییی(فداکارلیغی) و بئله چوخ‌طرفلی اولا بیلمه‌یی باشاران بیرینه؛ یالنیزجا اوشاق بؤیوتمه‌ و ائو تمیزلمه‌ رولونون بیچیلمه‌سی نه قدر اکسیک و یئته‌رسیز اولدوغونو  قانیتلاماغا(ثبوت ائتمه‌یه) کفایت دیر.

چالیشان آنالارین اوشاغینا یئتیشه بیلمه‌دییی دوشونجه‌سی، اصلینده اوشاغینا یاخشی یئتیشه بیلمک اوچون چالیشماسی وارلیغی ایله چئلیشمکده دیر(تضاددا دیر). بلکه بعضی آراشدیرمالار، ایشله‌ین آنالارین، اوشاقلارینا یئتیشمکده یئته‌رسیز اولدوغو  سونوجونا چاتماقدادیر،آنجاق  آنا داها وئریجی اولا بیلمک، ماددی جهتدن اوشاغینا داها یاخشی بیر گله‌جک تأمین ائده بیلمک، اوخویوب چالیشیب اؤزونو گلیشدیره‌رک اؤولادینا داها اییی بیر رول مودئل اولا بیلمک اوچون ایش حیاتینی داوام ائتمه‌یی داها عاغیللی‌جا بیلیر.

ایش حیاتی‌نین چتین‌لییی، ایش ساعات‌لاری‌نین اوزون اولماسی، قادینین داها نیظاملی و سیستئملی اولماسینی طلب ائدیر. حیاتینی پلانلی(برنامه‌لی) شکیلده یاشایاراق اینتیظاما سالان قادین، بلکه بیر آز داها چوخ ییپرانیر(فرسوده اولور)، لاکین اوشاق دا دوغوب بویودور، کاریئر صاحبی ده اولور. بئله‌جه یاشاییشینی چوخ داها آنلاملی و قاپساملی کیفیته یوکسلتمه‌‌یی باشاریر.

ایشله‌ین قادین‌لارین اوشاق‌لاری ایله ایلگی‌لنه‌جک واخت تاپا بیلمه‌دیینی دوشونن‌لر؛ ائو ایش‌لری ایله یاناشی، دائم قوناق چاغیران، کئک- خؤرک پیشیرن، داواملی تمیزلیک‌له، توز سیلیب سلقه- سهمانلا واخت کئچیرمک مجبوریتینده قالان ائو خانیم‌لاری‌نین اوشاق لاری ایله لازیم اولدوغو کیمی ایلگی‌لنه بیلدیکلرینی می دوشونورلر گؤره‌سن؟

ییغوالاردا واخت کئچیرن‌لر، قونشولارلا ساعاتلار اوتوروب فایداسیزجا بوش بوغازلیق ائدیب دردلشن‌لر، آنا- باجی، دوست – آشنایلا ساعتلرجه تلفوندا باغلانانلار ، بازارلاردا ده‌یرلی واختی ده‌یرسیزجه خرجله‌ینلر، اوشاغی چوخ یاخشی تانییب داها چوخ آنلایا بیلرمی ظننیزجه؟

کرامت ائو خانیمی اولماق‌سا، بوتون اوشاقلی قادین‌لاری ایشدن چیخاریب اوتوروب باخاق اوشاق لارین بؤیومه‌سینه. بو شکیلده گؤزل نسیل‌لر یئتیشدیره بیله‌ریک می گوره‌سن؟

یوخسا، آنالارا اوشاق‌لاری ایله نئجه بارلی- بهره‌لی واخت کئچیره بیلدیک‌لرینی، اؤولادلاری‌نین سئوگی‌ دیلی‌نین نه اولدوغونو، آنادان گؤزله‌نن‌لری هاردا و نئجه داورانمالاری                                                                                                                                           لازیم اولدوغونون شعورونو  وئره‌رک می اؤولادلاریمیزین گله‌جه‌یینی قورتارا بیله‌ریک؟

ایی بیر اؤولاد یئتیشدیرمک اوچون ائو خانیمی، یا دا ایشله‌ین اولماغینیز ائله چوخ بیر شئی ده‌ییشدیرمز. اؤنملی اولان اوشاغی‌یلا نئجه اونسییت و باغلانتی قوراجاغینی بیلن، اونو آنلاماغا و تانیماغاچالیشان شعورلو و اؤزوئریلی آتا-آنا اولا بیلمک اوچون جان آتیب چابا گوسترمک، بونون اوچون أمک وئرمک دیر.

 

 

یئنی دئگی/ مئهران باهارلی

و

واحد: بیریمBirim-

واریانت: ده‌ییشگهDeyişge-

واقع شدن: بولونماق Bulunmaq-

واقعیت: اولقوOlqu-

واقعیتگرا: اولقوچوOlquçu-

واكانس: بوشالقیBoşalqı-

واگرائی: آیریشماAyrışma-

واگرائیدن: آیریشماقAyrışmaq-

وامواژه: آلتینتی دئگیAlıntı dégi-

وجدان: اویاتOyat-

وجدانا: اویاتجاOyatca-

وزارت: باخانلیق- Baxanlıq

وزن: آغرامAğram-

وزیر اعظم: اولوباخانUlubaxan-

وزیر: باخان Baxan-

وضعیت: دورومDurum-

وضو گرفتن: یوآرینماق Yuarınmaq -

وضو: یووآرینYuvarın -

وطن: یئرسوYérsu-

ولی: آنجاقAncaq-

ویراستار: كؤنوتچوKönütçü-

ویراستن: كؤنوتمه‌كKönütmek-

ویرایش كردن: كؤنوتمه‌كKönütmek-

ویرایش: كؤنوتKönüt-

ویرگول: چكه Çeke-

ویروس: سیواشقیSıvaşqı-

ویژه: اؤزه‌لÖzel-  

ه

هجری (سال): كؤچسه‌ل ایلKöçsel il-

هدف: آماجAmac-

هشتاد: سكسه‌ن Seksen-

هم ارز: دنكده‌شDenkdaş-

همبستگی: دایانیشماDayanışma-

همزن: قارماجQarmac-

همسن: یاشیتYaşıt-

همسو: یؤنده‌شYöndeş-

همگانی: گنه‌لGenel-

هنر: اوزلوق Uzluq-

هنرپیشه: اوینامانOynaman-

هنركده: اوزلوق یورتUzluqyurt-

هنرمند: اوزلوUzlu- ، اوزمانج Uzmanc-

هنرمندانه: اوزلوجاUzluca-

هنرهای زیبا: گؤركلو اوزلوقلارGörkül uzluqlar-

هنری: اوزولUzul- ، اوزلوقسالUzluqsal-

هواپیما: اوچاقUçaq-

هیدروتراپی: سوتوختاتیSutoxtatı-

هئیات: قورولQurul-

هئیت وزرا: باخانلار قورولوBaxanlar qurulu-

هئیت: قورولQurul-  

ی

یافتن چیز گمشده: تاپماقTapmaq-

یافتن چیز موجود: بولماقBulmaq -

یخ ساز: بوزلاتقیBuzlatqı-

یخچال: سویودوجوSoyuducu-

یكشنبه: آراگونAragün-

یونیورسیتی: بیلی یورتBiliyurt-

یئنی دئگی/ مئهران باهارلی

http://yenidegi.blogspot.de/

ا

ابتدا: باشلانقیج-Başlanqıc

ابتذال: بایاغیلیق-Bayağılıq

ابدی: منگی-Mengi

ابر: بولوت-Bulut

ابَرقدرت: یئكه‌گوج-Yékegüc

ابریشم: ایپه‌ك-İpek

ابهام: بلیرسیزلیك-Belirsizlik

اپرا: ییراما-Yırama

اپیدمی: سالقین-Salqın

اتنونیم: بویآد- Boyad

اتوریته: یئتگه-Yétge

اتونوم: اؤزه‌رك-Özerk

اتونومی: اؤزه‌ركلیك-Özerklik

اتیمولوژی (علم): كؤكه‌ن‌بیلیم-Kökenbilim

اتیمولوژی: كؤكه‌نله‌مه-Kökenleme

اجتماع: توپلوم-Toplum

اجتماعی: توپلومسال-Toplumsal

اجرت: ترگه-Terge

اجلاس: اوتوروم-Oturum

احتراص: توتقو-Tutqu

احترام: سایقی-Sayqı

احتمال: اولاسیلیق-Olasılıq

احتوا كردن: ایچه‌رمه‌ك-İçermek

احتیاج: گره‌كسینیم-Gereksinim

احیاء كردن: دیرچه‌لتمه‌ك-Dirçeltmek

احیاء: دیرچه‌لیش-Dirçeliş

اخلاق: تؤره-Töre

اخلاقی: تؤره‌ل-Törel

ادات: ایلگه‌ج-İlgec

ادبی: گؤركول-Görkül

ادبیات غرب: باتی گؤرك‌سؤزو-Batı Görksözü

ادبیات كلاسیك: كؤكله‌شیك گؤرك‌سؤز-Kökleşik Görksöz

ادبیات مكتوب: یازیلی گؤرك‌سؤز-Yazılı Görksöz

ادبیات: گؤرك‌سؤز-Görksöz

ادبیاتشناس: گؤرك‌سؤزچو- Görksözçü

ادعا كردن: ساولاماق-Savlamaq

ادعا: ساو- Sav

ادواری: سوره‌لی Süreli-

ادویه: دادیم-Dadım

ادیت كردن: كؤنوتمه‌ك- Könütmek

ادیت: كؤنوت-Könüt

ادیتور: كؤنوتچوKönütçü-

اذان خواندن: اونده‌مه‌ك-Ündemek

اذان گفتن: اونده‌مه‌ك-Ündemek

اذان: اونده‌و-Ündev

اراده: ایسته‌نج-İstenc

ارائه كردن: سونماق-Sunmaq

ارائه: سونوم- Sunum

ارزش: ده‌یه‌رDeyer-

ارزشمند: ده‌یه‌رلی - Deyerli

ارزیابی كردن: ده‌یه‌رله‌ندیرمه‌ك-Deyerlendirmek

ارزیابی: ده‌یه‌رله‌ندیرمه-Deyerlendirme

ارگاسم شدن: گلگیله‌مه‌كGelgilemek-

ارگاسم: گلگی- Gelgi

اسپازم: قاسینتی-Qasıntı

استاندارد مضاعف: قوشا اؤلچون-Qoşa ölçün

استاندارد: اؤلچون-Ölçün

استانداردیزه كردن: اؤلچونله‌شدیرمه‌ك-Ölçünleşdirmek

استتیزم: گؤركلولوك-Görklülük

استتیك: گؤركلو- Görklü

استحصال كردن: اوره‌تمه‌ك-Üretmek

استحصال: اوره‌تیم-Üretim

استدعا كردن: اؤتونمه‌ك-Ötünmek

استدعا: اؤتونج-Ötünc ، اؤتوك-Ötük ، اؤتونو-Ötünü

استدلال كردن: دیلده‌مه‌ك-Dildemek ، دیلده‌مله‌مه‌ك-Dildemlemek

استدلال: دیلده‌ك-Dildek

استراتژی: سوله‌شكی-Süleşki (توغرول آتابای)

استراتژیست: سوله‌شكیجی-Süleşkici

استراتژیك: سوله‌شكیل-Süleşkil

استعداد: یئته‌نه‌ك-Yétenek

استعمار كردن: سؤمورمه‌ك-Sömürmek

استعمار: سؤمورو-Sömürü

استعمارگر: سٶمورگه‌چی- Sömürgeçi

استقامت: دوغرولتو- Doğrultu

استقلال: باغیمسیزلیق-Bağımsızlıq، باغیلسیزلیق-Bağılsızlıq

اسطوره: سؤیله‌نجه-Söylence

اسكلت: چاتماجا-Çatmaca

اسكله: یاناشقا-Yanaşqa

اسكناس: چاو- Çav

اشتها: كؤسه‌ك-Kösek

اشعه: ایشین-Işın

اصطلاح تخصصی: دریم-Derim

اصطلاح: دئییم-Déyim

اصل: ایلكهİlke-

اعدام شدن: یوخانماق-Yoxanmaq ، یوخاتیلماق-Yoxatılmaq

اعدام كردن: یوخاتماق-Yoxatmaq

اعدام: یوخاتیم-Yoxatım

اعظم: اولو- Ulu

افتراق: آیریشما-Ayrışma

افسر: سوبك-Sübek

افشاء كردن: آچیملاماق-Açımlamaq

افشاگری: آچیملاما-Açımlama

افق: چئوره‌ن-Çévren

افقی: یاتای-Yatay

افكار عمومی: قامو اویو-Qamuoyu

اقتصاد (علم): ییغام‌بیلیمی-Yığambilimi

اقتصاد مركب: قارما ییغام-Qarma yığam

اقتصاد: ییغام-Yığam

اقتصاددان: ییغام بیلگه‌ن-Yığambilgen ، ییغامچی-Yığamçı

اقتصادی: ییغامسال-Yığamsal

اقلیت: آزینلیق-Azınlıq

اكتفا كردن: یئتینمه‌ك-Yétinmek

اكثرا: چوخونلوقلا-Çoxunluqla

اكثریت: چوخونلوق-Çoxunluq

الاهی: تانریدامTanrıdam-

الهام گرفتن: اسینله‌نمه‌ك Esinlenmek-

الهام: اسین- Esin

اما: آنجاق-Ancaq

امضاء كردن: ایزباسماق-İzbasmaq

امضاء: ایزباسی-İzbası

امضاءدار: ایزباسیلی-İzbasılı

امین: آرخایینArxayın-

انتشار دادن: یایینلاماقYayınlamaq-

انتشار: یاییلماYayılma-

انتشارات: یاییمYayım-، یایین Yayın-

انتشاراتی: یایین ائویYayınévi-

انتظار: بكله‌ییشBekleyiş-، بكله‌نتیBeklenti-

انتقاد كردن: اله‌شدیرمه‌كEleşdirmek-

انتقاد: اله‌شدیریEleşdiri-

انتقادی: اله‌شدیره‌لEleşdirel-

انجمن: درنه‌كDernek-

انرژی: اركهErke-

انزال كردن (منی): توروملاماقTorumlamaq-

انستیتو: آراشدیرتایAraşdırtay

انشعاب كردن: قوپونماقQopunmaq-

انشعاب: قوپونتوQopuntu-

انشقاق: آیریشماAyrışma-

انعكاس: یانسیماYansıma-، یانقیلانماYanqılanma-

انقلاب: دئوریمDévrim-

انقلابی: دئوریمچی Dévrimçi-

انگل: تیییشTıyış-، تییانTıyan-، تییی-Tıyı ، تیییق-Tıyıq

اهالی: دیرینDirin-

اهمیت : اٶنه‌مÖnem-

اهمیت دادن: اؤنه‌مسه‌مه‌كÖnemsemek-

اولیه: ایلكین İlkin-

ای میل: ائلمهÉlme-

ایده آل: اولكوÜlkü-

ایده الیست: اولكوجوÜlkücü-

ایست: هوپ!Hop-، دور!Dur!

ایفاء كردن: ائدیمله‌مه‌كÉdimlemek-

ایفاء كننده: ائدیمچی Édimçi-

ایفاء: ائدیمÉdim-

ایفاگر: ائدیمچیÉdimçi-

سهراب سپهری-دن چئویری

Qızdırmalı camın üzərinə səni hooladım
gözəl adını nəfəsimlə yerləşdirdim
Yaman buludlanıb yağmura doldu camın ürəyi
bir gecə içində, camı dənizə çevirdim
gözəl rəsimini barmaq ucumla çizdim ürəyinə
Və sənin gözəl rəsiminə doya sıya baxdım

روی آن شیشه ی تب دار تو را ها کردم ،
اسم زیبای تو را با نفسم جا کردم ،
شیشه بدجور دلش ابری و بارانی شد ،
شیشه را یک شبه تبدیل به دریا کردم ،
با سر انگشت کشیدم به دلش عکس زیبای تو را ،
عکس زیبای تو را سیر تماشا کردم .

مشخصات كلمات تركی دخیل در زبان فارسی/حسن بی هادی

Fars dilində Türk sözləri

1ـ كلمات فارسی كه با پسوند «آق»، «آغ»، «آك»، «اوْك» ختم می¬شوند. مثال: اتاق، سراغ، الك، یدك، چابك و سایر...
2 ـ كلمات فارسی كه با پسوند «مَه//مِه» ختم می¬شوند. مثال: دكمه//تكمه (دوگمه// دوكمه) ،(تؤكمه//توْكمه)، قیمه (قیمَه//قیمِه)، سرمه (سوْرمه//سوْرمِه)، چكمه، دلمه، چاتمه، قاتمه، چنباتمه و ... (با استثناء كلمات عرب دخیل در فارسی).
3ـ كلمات فارسی كه با پسوند «اوق»، «اوْق»، «ایق»، «اوْك» ختم می¬شوند. مثال: قرق، اَغروق، ایلیق، بلوك، چابك//چابوك و...
4ـ كلمات فارسی كه با پسوند «چی»، «چی» ختم می¬شوند. مثال: سورچی، قورچی، یورتچی، ارابه‌چی، قهوه‌چی، یازیچی و ...
5ـ كلمات فارسی كه با پسوند «لیق»، «لیق»، «لوق» ختم می¬شوند. مثال: بوزلوق، قارلیق، باشلوق، اتالیق، باشلیغ
6ـ كلمات فارسی كه با پسوند «لاق»، «لاخ» ختم می¬شوند. مثال: ییلاق، قشلاق، باتلاق. پسوند «لاخ» از قدیمی¬ترین پسوندهای تركی است كه در زبان فارسی داخل گشته و در ساختار لغات بسیاری كاربرد دارد. مثال: سنگلاخ، رودلاخ، نشیب¬لاخ، سولاخ//سوراخ، دیولاخ و ....
7ـ كلمات فارسی كه با پسوند «ماق»، «مق»، ختم می¬شوند. مثلاً: چخماق، قیماق، تخماق و ...
8ـ كلمات فارسی كه با پسوند «آر»، «اَر» ختم می¬شوند. مثال: قاتار (قطار)، چاپار، آچار، چپر، دچار و ...
9 ـ كلمات فارسی كه با پسوند « اِر»، «اوْر» ختم می¬شوند. مثال: قاطر، چادر، بهادر و ...
10ـ كلمات فارسی كه با پسوند «اوْل»، «آول» ختم می¬شوند. مثلاً: قراووْل، یساول، قرقاول و..
11ـ كلمات فارسی كه با پسوند «داش»، «تاش» ختم می¬شوند. مثلاً: داداش، آداش، سرداش، كونولتاش، یكتاش و...
12ـ كلمات فارسی كه با پسوند «غَه//غِه»، «قَه//قِه»، «كَه//كِه»، «گَه//گِه» ختم می¬شوند. مثال: داروغه، یرقه(یورقَه//یورقِه)، اُلكه (اوْلكه)، الكا (اوْلكا)، جلگه (جوْلگه//جولگه) و...
13ـ كلمات فارسی كه با پسوند «قی»، «قو»، «غو» ختم می¬شوند. مثال: قرقی (قئرقی)، برقو (بورغو)، یرغو (یوْرغو) و ... سؤزلر.
14ـ كلمات و افعالی كه در ساختار آنها حروف«ق» و «چ» باشد، تماماً منشأ تركی دارند. مثال: قاچاق، قیچی، قاچ، قارچ، چاقو
15ـ كلمات و افعالی كه در ساختار آنها حروف «ك» و «چ» باشد، منشأ تركی دارند. مثال: كوچ، كوچه، كوچك، چكول، چاك، چابك، كچل و ...
16ـ كلمات و افعالی كه در ساختار آنها حروف «ق»، «د»، «‌ت» باشد. مثال: قاتر، قاتوق، قره‌قات، قوروت، آنقوت، قتار// قطار و ...
17ـ كلمات فارسی كه در ساختار آنها «انگ» و «نگ» باشد و یا كلماتی كه با این پسوندها ختم شوند. مثال: فشنگ، تفنگ، سنگر و ..[ به استثناء كلمات دخیل سنسكریت وهندی)
18ـ كلماتی با حرف «ی» شروع می¬شوند منشأ تركی دارند. مثال: یام، یامچی، یونجه، یالغ، یال، یله، یان//یون [(در تركی به معنی اسب است) این كلمه در فارسی به شكل «نریون» و «مادیون»//«مادیان» و با افزودن علامات جنسیّت «نر» و «ماده»//ماد به اشكال فوق در زبان فارسی وارد گشته¬اند]. در بعضی از موارد به اوّل این كلمات پروتئز «پ» علاوه می¬شود مثال: «پیاله»، «پیام» و.. لازم به ذكر است در بعضی از موارد حرف «ی» كلمات تركی با حروف«چ» و «ج» عوض می¬شوند. مثال: یلقه به شكل جلقه// جلیقه، «یرمه» به شكل «چرم»، «یادو» به شكل «جادو»، یده (سنگ مشهور) به شكل «جده» و .....
19ـ كلمات و افعالی كه در ساختار آنها حروف «ق» و «ز» باشد تركی می¬باشند: قاز، قوزك، قوزه، قزوین، قوز (این واژه به شكل گوژ در زبان فارسی وارد شده است).
20ـ كلماتی كه در ساخترشان حروف «ت»، «پ» باشد تركی هستند. مثال: تپش، تپیدن، تپه، توپال
21- كلماتی كه در ساختارشان حروف «چ»، «پ» باشد منشأ تركی دارند. مثال: چاپار، چپاول، چپر، چاپ و....
22ـ كلماتی كه در ساختارشان حروف «چ» و «غ»// «ج» و «غ» باشد منشأ تركی دارند. مثال: بوغچا//بقچه، غنچه،‌ چاغ، چوغول//چغلی، جیغ،
[لازم به ذكر است كه سیزده مورد این علامات دستاورد مطالعه و تحقیق زبانشناس آذربایجانی «پروفسور حسن زرینه زاده» استاد زبان فارسی دانشگاه دولتی باكو بوده و مابقی علامات متعلّق به نگارنده میاشد].
نا گفته نماند كه بسیاری از اسامی گیاهان و حیوانات و اسامی جغرافیایی از طریق ترجمه و گرته¬برداری از زبان تركی در خزینه¬ی لغت فارسی وارد شده¬اند. برای مثال واژه¬های مركّب «دوه‌قوشی»، «سیغیر دیلی»، پیشیك اوْتو» به اشكال «شترمرغ»، «گاو زبان»، «علف گربه» و به طریق ترجمه از زبان تركی وارد زبان فارسی شده¬اند. تمام كوْروْنیم¬ها [اسامی و اعلام جغرافیایی كه در ساختار آنها رنگ بكار رفته¬است] رایج در زبان فارسی تماماً به طریق ترجمه و گرته¬برداری از زبان تركی وارد زبان فارسی شده¬اند. واژه¬های مركّب «سیاه‌گوش»، «سیه‌رود»، «سیه‌چشمه»، «مسجد كبود»، «دریای سیاه»، «دریای سرخ» ترجمه¬های لفظ به لفظ و نادرست از واژه¬های تركی «قارا¬قولاق»، «قارا¬چای»، «قارا¬بولاق»، «گؤی¬مچید»، «قارا¬دنیز»، «قیزیل¬دنیز» می¬باشند. [متعصّبین پان ایرانیسیت هنوز درك نكرده¬اند كه اسامی خاصّ ترجمه نمی¬شوند. و این نوع ترجمه¬ها و گرته¬برداری¬ها تماماً غلط می¬باشند. چون رنگهای قارا،‌ گؤی، قیزیل، در اسامی مركّب فوق معنی بزرگی،‌ عظمت، شدّت را به موصوف¬های خود می¬دهند].

استاد ملك شعراء بهار در ¬باره تأثیر زبان عربی و تركی در ساختار زبان فارسی می¬گوید:
گرچه عرب زد چو حرامی به ما
داد ولــــــــــی دین گرامی به مـا
نصف زبان را عرب از یاد بــرد
نصف دگر لهجه به تركان سپرد.
*****
بعد از زبان عربی، زبانی كه بیشترین تأثیر را در زبانی فارسی گذاشته است. زبان تركی است، این تأثیر هم از لحاظ فونتیكی و هم از لحاظ لغوی بوده است.
*****
طبق آمار اداره ثبت احوال ایران 45 ./. اسامی ایرانی منشأ عربی دارند. [البّته بیشتراین اسامی منشأ، عبری، آرامی، سوریانی و.. دارند امّا عربی محسوب شده¬اند.]
*****
زبان فارسی تا بحال هیچ الفبائی نداشته است. مولف «فرهنگ نظام» می¬گوید: ایرانیان از حیث خطّ مایه افتخار ی ندارند. خطّ و الفبای میخی را به واسطه بابلی¬ها از سومری¬ها اخذ كرده¬اند. خطّ اوستائی را توسط كاتبان سریانی اوستا از عاشور//آشور و الفبای كنونی را از عربی به عاریت گرفته¬اند. اعدادی كه امروزه در ایران رایج است. اعداد «هندی» است. (مقدمه. جلد یك)....

بیر نئچه دئگی/ مئهران باهارلی

• http://yenidegi.blogspot.com/:
  
  بازیكن (ورزشی): اویونچوOyunçu-
  بازیگر (هنرپیشه): اوینامانOynaman-
  بافرهنگ: اكینجلیEkincli-
  بالانس: دنگهDenge-
  بایگانی: ساخلانجSaxlanc-
  بخشنامه: گنه‌لگهGenelge-
  بدعت: قوندارتی Qondartı-
  بدعتگزار: قوندارتانQondartan- ، قونداران Qondaran-
  بدوی: ایلكه‌لİlkel-
  برنامه: اؤنده‌مÖndem- (توغرول آتابای)
  برهان: دیلده‌كDildek-
  بستنی: دوندورماDondurma-
  بعثت: دیرچه‌لیشDirçeliş- ، دیرچه‌لیمDirçelim-
  بله: ائوئتÉvét-، هنHen- ، هه‌یهHeye-
  بلی: ائوئتÉvét- ، هنHen-، هه‌یهHeye-
  بلیط: گیریتGirit-
  بنیاد: قورومQurum-
  بنیادگرا: كؤكده‌نچیKökdençi-
  بنیادگرائی: كؤكده‌نچیلیكKökdençilik-
  بنیادی: قورومسالQurumsal-
  بنیانگذار: قوروجوQurucu-
  به روز كردن: یئنیرتمه‌كYénirtmek-
  به روزشدن: یئنیرتیلمه‌كYénirtilmek-
  بودجه: گئچینگهGéçinge-
  بی اشتها: كؤسه‌كسیزKöseksiz-
  بی اشتهائی: كؤسه‌كسیزلیكKöseksizlik-
  بی امضا: ایزباسیسیزİzbasısız –
  بی دین: بوته‌مسیز Bütemsiz-
  بی دینی: بوته‌مسیزلیكBütemsizlik-
  بی فرهنگ: اكینجسیزEkincsiz-
  بیكار ماندن: بوشقونماقBoşqunmaq-
  بیكار: بوشقونBoşqun-
  بیگانه انگاشتن: یادلاماقYadlamaq- ، یادیقماقYadıqmaq- ، یادیرقاماقYadırqamaq-
  بیگانه شدگی: یادلاشیمYadlaşım- ، یادلاشماYadlaşma-
  بیگانه شدن: یادلاشماقYadlaşmaq- ، یادیقماق Yadıqmaq-
  بیگانه شمردن: یادیرقاماقYadırqamaq- ، یادیرقالاماقYadırqalamaq
  بیگانه كردن: یادلاشدیرماقYadlaşdırmaq-
  بیگانه: یادYad- ، یادیرقیYadırqı-
  بیمه: قورونجQorunc-
  بین المللی: اولوسلارآراسیUluslararas

  DÉGİ: Türkce qarşılıqlar

  yenidegi.blogspot.com

  بو وئبلاق، سٶزوموز`ون دیلیمیزده‌كی یاد سٶزجوكله‌ره قارشیلیق اٶنه‌ردییی توركجه دئگیله‌ری ایچه‌رمكده‌دیر Bu véblaq Sözümüz`ün dilimizdeki yad sözcüklere qarşılıq önerdiyi Türkce dégileri içermekdedir